سيد جعفر سجادى
1426
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )
از آن مىباشد و اين امر خود روشن است . فِطريّات - ( اصطلاح فلسفى ) فطريات عبارت از مقدمات بديهى و ضرورى است و قضايائى است كه قياسات آنها با آنها است ( كشاف ص 1118 - دستور ج 1 ص 34 ) . فَطور - ( اصطلاح عرفانى ) فطور عبارت از تميز خلق است از حق به يقين و توابع يقين ( اصطلاحات شاه نعمت الله ص 56 ) موج و دريا بود بديدهء ما * بتعين تميز ميفرما فِطْنَت - ( اصطلاح فلسفى ) فطنت يعنى زيركى و فطن يعنى با هوش و عبارت از تنبه به چيزى است كه شناسائى آن مقصود و منظور باشد و اغلب در احجيه و لغز به كار برده مىشود . ( از اسفار ج 1 ص 195 - دستور ج 3 ص 34 ) . فِعل - ( اصطلاح فلسفى و ادبى ) در فلسفه فعل يكى از مقولات نهگانه عرضى است و عبارت از تحرك در كيف است و امر متكيف را مقولهء انفعال يا ان ينفعل ميگويند و بعبارت ديگر حالت مؤثريت چيزى را در چيزى ديگر فعل يا مقولهء ان يفعل گويند و حالت متأثريت شىء را از شىء ديگر مقولهء انفعال يا ان ينفعل مينامند . خروج از قوت بفعل را نيز فعل ميگويند كه گاه دفعى است كه بنام فساد و كون ناميده مىشود و گاه تدريجى است كه بنام استحاله ناميده مىشود . معناى ديگر فعل كه مقابل قوت است جنبهء فعليت و شيئيت و تحصل اشياء است . ( تهافت - التهافت ص 131 ، 361 - تفسير ما بعد ص 1110 ، 1136 ، 1168 - مجموعهء دوم مصنفات ص 123 - دستور ج 3 ص 36 ) فِعلِ إرادى فِعلِ باطِل فِعلِ جَزاف فِعلِ ضَرورى فِعلِ طَبيعى فِعلِ عادى فِعلِ مُحكَم فِعلِ مَزاجى فِعلِ نَفْسانى فِعلِ نَفْسانى - ( اصطلاحات فلسفى ) افعال باعتبار غاياتى كه بر آنها مترتب مىشود بطور مطلق اعم از ما اليه الحركة و ما لأجله الحركة بر چند قسماند . توضيح آنكه اولا غايت باشتراك صناعى بر دو نوع است يكى غايت به معناى ما اليه الحركة و ديگر غايت به معناى ما لاجله الحركة و ثانيا انجام و تحقق هر فعلى بدنبال مقدمات و مبادى چند انجام ميگيرد كه بعضى از آن مبادى و مقدمات ابعداند و اول و بعضى بعيد ( مبدأ متوسط ) و بعضى قريب و برخى اقرب . مبدأ اول و ابعد عبارت از علم است و آن اعم از علم تصورى و تصديقى است مبدأ بعيد عبارت از ميل است كه منبعث از قوت شوقيه است مبدأ قريب عبارت از اراده جازم است كه بدنبال شوق مؤكد حاصل مىشود و بعد از آن مبدأ اقرب است